Chiến tranh thương mại Mỹ

• Trung Quốc đón lãnh đạo Mỹ và Nga chỉ trong cùng một tuần, biến “đình chiến” thương mại Mỹ–Trung thành tín hiệu địa chính trị rộng hơn.
• Thượng đỉnh Trump–Tập đưa ra các cam kết thiên về thương mại liên quan đến Boeing, nông sản, lo ngại về đất hiếm và các cơ chế đối thoại thương mại song phương mới.
• Chuyến thăm của ông Putin vài ngày sau đó củng cố phối hợp chiến lược Trung–Nga, với năng lượng và hợp tác rộng hơn là trọng tâm chương trình nghị sự.
• Với nhà giao dịch, tín hiệu thị trường mạnh nhất nằm ở tỷ giá Trung Quốc, công nghệ Trung Quốc, năng lượng, đất hiếm và mốc kiểm tra Mỹ–Trung tiếp theo vào tháng 9.

Trung Quốc tiếp đón lãnh đạo của cả Mỹ và Nga trong vòng 6 ngày.

Ông Trump rời Bắc Kinh ngày 15/5, ông Putin đến ngày 19/5. Hai chuyến thăm này không tách rời nhau.

Chuyến thăm của ông Trump tạo ra các kết quả nghiêng về thương mại: cam kết ban đầu của Trung Quốc mua 200 máy bay Boeing, mua ít nhất 17 tỷ USD/năm nông sản Mỹ đến năm 2028, và lập hai kênh làm việc cấp chính phủ — Hội đồng Thương mại và Hội đồng Đầu tư. Nhà Trắng cũng cho biết hai lãnh đạo đồng ý xây dựng “mối quan hệ mang tính ổn định chiến lược và mang tính xây dựng” (tức cam kết duy trì thế cân bằng để tránh leo thang đối đầu).

Chuyến thăm của ông Putin phát đi tín hiệu khác. Ông Tập và ông Putin ký tuyên bố chung về việc tăng cường “phối hợp chiến lược toàn diện” (hiểu đơn giản là phối hợp lâu dài ở nhiều lĩnh vực) và chứng kiến ký một số văn kiện hợp tác song phương. Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết đây là lần thứ 25 ông Putin thăm Trung Quốc, nhấn mạnh mức độ gắn kết và tần suất tiếp xúc.

Gộp lại, điều này cho thấy cách Bắc Kinh “định vị” (chiến lược chọn vị trí có lợi). Trung Quốc không chọn bên giữa Washington và Moscow. Trung Quốc duy trì cả hai mối quan hệ: dùng đàm phán thương mại với Mỹ để giảm áp lực, đồng thời giữ không gian chiến lược với Nga.

Với thị trường, “tam giác” này giờ quan trọng hơn từng cuộc gặp riêng lẻ.

Từ “Ngày Giải phóng” đến Bắc Kinh

Quan hệ Mỹ–Trung một năm trước rất khác.

Các mức thuế “Ngày Giải phóng” của ông Trump vào tháng 4/2025 đã “vẽ lại” bức tranh thương mại và kéo theo áp lực rộng hơn: thuế quan, kiểm soát xuất khẩu (tức hạn chế bán hàng công nghệ/linh kiện ra nước ngoài), và chuỗi cung ứng chiến lược (mạng lưới cung ứng nguyên liệu và linh kiện then chốt). Trung Quốc đáp trả bằng các “đòn bẩy” của mình, gồm hạn chế xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản quan trọng, tác động tới các ngành liên quan quốc phòng, ô tô, điện tử, và sản xuất công nghệ cao. Reuters đưa tin một số chủng loại đất hiếm nặng vẫn xuất khẩu thấp mạnh ngay cả sau khi hai bên đạt “đình chiến” rộng hơn, cho thấy Trung Quốc có thể giữ đòn bẩy trong khi vẫn nới một phần để giảm nhiệt.

Lần “tạm dừng” đầu tiên diễn ra ở Busan vào tháng 10/2025. Ông Trump và ông Tập gặp khoảng 100 phút, với kết quả gồm giảm thuế liên quan fentanyl (thuế áp vì cáo buộc liên quan đến ma túy fentanyl), Trung Quốc nối lại mua đậu tương Mỹ, và nới/hoãn hạn chế đất hiếm trong một năm.

Cuộc gặp ở Bắc Kinh tháng 5/2026 đi theo “khuôn” tương tự.

Thượng đỉnh không chấm dứt chiến tranh thương mại. Nó chuyển từ leo thang sang “xung đột được quản lý” (tức còn căng thẳng nhưng có kiểm soát).

Ông Trump đạt được gì

Các kết quả Mỹ–Trung khá cụ thể, nhưng phạm vi hẹp.

Ông Trump có các “thành quả” thương mại dễ quy đổi thành xuất khẩu, việc làm và giảm căng thẳng thị trường:

• Hàng không: Trung Quốc phát tín hiệu đặt mua 200 máy bay Boeing.
• Nông nghiệp: Trung Quốc cam kết mua nhiều sản phẩm nông nghiệp Mỹ hơn, gồm đậu tương và các mặt hàng khác, đến năm 2028.
• Thuế quan: Mỹ giảm thuế liên quan fentanyl và tạm dừng mức thuế đối ứng cao hơn trong một năm (thuế đối ứng là thuế đáp trả tương ứng mức thuế phía kia áp).
• Fentanyl: Trung Quốc siết kiểm soát hóa chất tiền chất (nguyên liệu đầu vào dùng để sản xuất fentanyl).
• Kênh đối thoại thương mại: Hai bên thống nhất lập các diễn đàn mới về thương mại và đầu tư.

Các kết quả này giúp cả hai bên có điều để tuyên bố. Trung Quốc đưa ra cam kết thương mại lớn hơn. Mỹ nhượng bộ nhiều hơn so với chính sách thuế trước đó.

Như chuyên gia phân tích Nayel của VT đã nêu, các giới hạn khá rõ: đất hiếm vẫn mập mờ, chất bán dẫn (chip) chưa được gỡ, Đài Loan nằm ngoài khuôn khổ thương mại.

Nơi nào hai chính phủ có thể thống nhất các giao dịch, họ làm. Nơi nào chạm đến sức mạnh chiến lược, họ hoãn lại.

Ông Putin đạt được gì — và tín hiệu đi kèm

Chuyến thăm của ông Putin mang “trọng lượng” khác.

Cuộc gặp với ông Trump nhằm hạ nhiệt chiến tranh thương mại. Cuộc gặp với ông Putin nhằm cho thấy Nga vẫn có đối tác chiến lược có ảnh hưởng toàn cầu.

Bối cảnh chính thức là kỷ niệm hiệp ước hữu nghị Trung–Nga. Nội dung thực chất rộng hơn: năng lượng, công nghệ, thương mại và phối hợp chiến lược.

Chương trình chính thức gồm quan hệ song phương, hợp tác chiến lược và vấn đề quốc tế. Năng lượng là trọng tâm vì Nga là một trong những nước sản xuất dầu lớn nhất, còn Trung Quốc thuộc nhóm mua nhiên liệu hóa thạch lớn nhất.

Dự án đường ống Power of Siberia 2 (Sức mạnh Siberia 2) bị trì hoãn lâu cũng trở lại tâm điểm. CNBC cho biết đường ống dài 2.600 km có thể vận chuyển 50 tỷ mét khối khí/năm từ các mỏ Yamal của Nga sang Trung Quốc qua Mông Cổ, nhưng giá bán, nguồn vốn và tiến độ giao hàng vẫn chưa chốt.

Việc đường ống chưa chốt lại có lợi cho Bắc Kinh.

Nếu Trung Quốc chốt được điều khoản năng lượng tốt hơn với Nga, an ninh nguồn cung sẽ vững hơn. Nếu trì hoãn, Trung Quốc giữ Nga ở thế phải cạnh tranh để bán cho nhu cầu của Trung Quốc. Dù theo cách nào, Trung Quốc cũng có thêm “cửa” đàm phán.

Trung Quốc giữ mở cả hai cánh cửa

Tín hiệu rất rõ: Trung Quốc không chọn giữa Washington và Moscow. Trung Quốc tận dụng cả hai mối quan hệ để укреп vị thế.

Cách tiếp cận của Mỹ vẫn dựa nhiều vào gây áp lực. Thuế quan, kiểm soát xuất khẩu, chính sách Đài Loan và rủi ro trừng phạt vẫn là công cụ đang dùng. Phản ứng của Trung Quốc linh hoạt hơn: nhượng đủ về thương mại để giảm áp lực trước mắt, nhưng vẫn giữ lựa chọn chiến lược.

Chuyến thăm của ông Putin làm rõ hơn điểm này. Bắc Kinh cho thấy ổn định thương mại với Washington không đồng nghĩa ngả theo Washington về chiến lược.

Trung Quốc có thể bàn với Mỹ về máy bay, nông sản và mở cửa thị trường, đồng thời giữ mở hợp tác năng lượng, an ninh và phối hợp ngoại giao với Nga. Bắc Kinh trao cho ông Trump đủ “ổn định thương mại” để hạ nhiệt thị trường, rồi trao cho ông Putin đủ “độ phủ” ngoại giao để cho thấy các lựa chọn của Trung Quốc vẫn rộng.

Các điểm nóng chưa được giải quyết

Thượng đỉnh giúp giảm rủi ro bùng lại chiến tranh thương mại trong ngắn hạn, nhưng vẫn còn ba điểm nóng.

• Chuỗi cung ứng công nghệ chiến lược
  Đất hiếm, chất bán dẫn và kiểm soát AI là các lớp khác nhau của cùng một xung đột chuỗi cung ứng chiến lược. Trung Quốc có “đòn bẩy” ở khoáng sản then chốt, còn Mỹ có “đòn bẩy” qua kiểm soát xuất khẩu chip và AI (AI là trí tuệ nhân tạo). Điều này khiến cổ phiếu công nghệ Trung Quốc, xe điện (EV), quốc phòng và các doanh nghiệp liên quan chip nhạy cảm với tin chính sách.
• Đài Loan và rủi ro an ninh
  Đài Loan vẫn nằm ngoài “đình chiến” thương mại. Forbes đưa tin ông Tập cảnh báo ông Trump rằng vấn đề Đài Loan có thể đẩy hai nước tới “xung đột” nếu xử lý sai. Một tin liên quan Đài Loan có thể đảo chiều tâm lý trên cổ phiếu liên quan Trung Quốc, tỷ giá khu vực, cổ phiếu liên quan chất bán dẫn và tài sản rủi ro nói chung, ngay cả khi đàm phán thương mại vẫn tích cực.
• Năng lượng và rủi ro trừng phạt
  Chuyến thăm của ông Putin khiến rủi ro dầu, khí gắn với Nga và trừng phạt tiếp tục hiện hữu. Trung Quốc có thể ổn định thương mại với Mỹ nhưng vẫn duy trì kênh năng lượng và ngoại giao với Moscow, điều có thể làm Mỹ khó gia tăng áp lực về sau.

Tác động lên thị trường không diễn ra đều. Thường nó đến đột ngột qua cổ phiếu quốc phòng, tài sản rủi ro gắn với Trung Quốc, tỷ giá khu vực và nhóm liên quan chất bán dẫn.

Điều cần theo dõi

Hiện có 3 “đường chạy” diễn ra song song:

Tháng 9/2026, ông Tập dự kiến thăm Washington. Đây là điểm bẻ lái tiếp theo của Mỹ–Trung (điểm mà xu hướng có thể đổi chiều). Có 3 kịch bản:

• Đình chiến được giữ và mở rộng. Hai bên gia hạn việc tạm dừng áp thuế và bắt đầu xử lý cạnh tranh công nghệ. Điều này đòi hỏi đột phá mà cuộc gặp tháng 5 cố ý tránh.
• Đình chiến giữ nhưng chững lại. Hai bên tuyên bố có tiến triển nhưng gần như không có kết quả mới. Xung đột được quản lý: không leo thang, cũng không giải quyết.
• Đình chiến đổ vỡ. Một hành động kiểm soát xuất khẩu mới, một sự cố liên quan Đài Loan hoặc một đợt áp thuế đơn phương sẽ kích hoạt trả đũa. Vòng xoáy quay lại.

Thỏa thuận năng lượng Trung–Nga. Theo dõi chi tiết các hợp đồng dầu khí mới, nhất là quanh Power of Siberia 2. Điều khoản sẽ cho thấy Trung Quốc đang chốt nguồn cung Nga để “phòng” (hedge, tức giảm rủi ro) trước áp lực từ Mỹ, hay dùng đàm phán để giữ cả hai đối tác cạnh tranh với nhau.

Động lực tại HĐBA LHQ. Trong 6 tháng, cả 4 thành viên thường trực còn lại của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đều đã thăm Trung Quốc: ông Macron tháng 12, ông Starmer tháng 1, ông Trump tháng 5 và ông Putin tháng 5.

Hàm ý với thị trường

Biến động mạnh nhất nhiều khả năng đến từ nơi “đình chiến” thương mại giao cắt với đòn bẩy chiến lược: tiền tệ, công nghệ, năng lượng và khoáng sản then chốt.

• Nhân dân tệ và các đồng tiền liên quan Trung Quốc
  Nhân dân tệ là “thước đo” rõ nhất cho việc thị trường có tin đình chiến còn giữ hay không. Giọng điệu Mỹ–Trung ôn hòa có thể hỗ trợ tâm lý. Nhưng đe dọa áp thuế trở lại, ngôn từ về trừng phạt hoặc áp lực liên quan Nga có thể làm đồng tiền này yếu nhanh.
• Công nghệ Trung Quốc và nhóm liên quan chất bán dẫn
  Thượng đỉnh chưa gỡ các hạn chế về chip AI hay hạn chế chất bán dẫn. Chỉ số/cổ phiếu công nghệ Hong Kong, nhóm internet Trung Quốc và nhà cung cấp liên quan chip vẫn nhạy cảm với cập nhật kiểm soát xuất khẩu của Mỹ hoặc tín hiệu trả đũa từ Trung Quốc.
• Thị trường năng lượng
  Chuyến thăm của ông Putin tác động mạnh nhất ở nơi Nga còn đòn bẩy: dầu, khí và “ngoại giao đường ống”. Phối hợp năng lượng Trung–Nga mạnh hơn sẽ củng cố khả năng của Bắc Kinh trong việc giữ các lựa chọn nguồn cung ngoài “quỹ đạo” của Mỹ.
• Đất hiếm và kim loại chiến lược
  Đất hiếm vẫn là đòn bẩy chuỗi cung ứng rõ nhất của Trung Quốc. Một tín hiệu siết kiểm soát xuất khẩu có thể làm dịch chuyển nhanh chuỗi cung ứng của quốc phòng, EV, chất bán dẫn và năng lượng sạch.

Nông nghiệp và Boeing vẫn quan trọng, nhưng chủ yếu để kiểm tra việc thực thi. Biến động lớn hơn nằm ở nơi chính sách thương mại gặp đòn bẩy chiến lược.

Bắc Kinh đang tự đặt mình vào vai trò “đầu mối không thể thiếu” trong trật tự toàn cầu hiện tại. Vị thế đó có sức nặng kinh tế: phát tín hiệu rằng Trung Quốc kỳ vọng vẫn là trung tâm của mọi cuộc thảo luận lớn về thương mại, năng lượng và an ninh, bất kể mối quan hệ song phương nào đang được nhấn mạnh.

Bắt đầu giao dịch ngay bây giờ — nhấp vào đây để tạo tài khoản VT Markets trực tiếp của bạn.